قواعد عربي 2عمومي( رياضي و تجربي)

 قواعد درس اول:
 

اسم نكره: به اسمهايي گفته مي شود كه براي ما ناشناخته و نا آشنا باشند.

 علامت آن معمولاً تنوين است. تنويــن ــًــٍــٌــ . مثال: رجلٌ - ‌إمرأه‌ٍ - كتاباً‌ - شجره‌ .

نكته: - در اسمهاي مثني و جمع سالم مذكر كه تنوين نمي گيرند هر گاه «ال» نداشته باشند و «ن» آنها حذف نشده باشدوبه اسم معرفه اضافه نشده باشند نكره مي باشد. مثال: رجلان رجلين- معلمون معلمين .
نكته 2- بعضي از اسمهاي اشخاص مذكر تنوين مي گيرند ولي نكره نيستند و معرفه مي باشند.
مثال : محمــدٌعلياً سعيدٍ .
نكته3- اسم غير منصرف با شرطي نكره هستندكه :
1-مضاف به معرفه نباشد 2- اسم علم نباشد 3 ا ل  نداشته باشنـد
اسم معرفه: به اسمهايي كه براي ما شناخته شده و آشنا باشند و به شش دسته تقسيم مي شوند.

اقسام معارف:
    1- اسم علم          2-ضمير         3- اسم اشاره
4 ـ اسم موصول 5 ـ معرفه به ال (ذواللام )    6 ـ معرفه به اضافه
معارف شش بود، مضمر. اضافه  ، علم،  ذواللام،  موصول ،  اشاره.

1-  اسم علـم: به اسمهايي گفته مي شودكه مخصوص يك شخص يا يك مكان و يا يك شيء بخصوص باشد. مانند :
محمد‌ - فاطمه ايران- اصفهان- كارون

 

منصرف غير منصرف

نكته ا- به اسمهايي که مي توانند تنويــن بگيرندمنصرف وبه اسمهايي كه هيچگاه تنوين
نمي گيرندغيرمنصرف گفته مي شود .) در درس سوم درباره اسم غيـر منصرف بطور کامل می خوانيد)
نكته2-دربين اسمهاي علم فقط بعضي ازاسمهاي اشخاص مذكركه حروف اصلي عربي دارندتنوين ميگيرندوبقيه اسمهاي علم تنوين نمي گيرند.

نكته 3- اسم علم به دو شكل بكار مي رود:
الف) اسم علم مفرد: به اسمهايي گفته مي شود كه از يك جزء تشكيل مي شوند.
مثال: مريم- دمشق
ب) اسم علم مركب: به اسمهايي گفته مي شود كه از دو جزء تشكيل مي شوند.
مثال: عبدالله : عبد + الله      ابوطالب: ابو +طالب = مركب اضافي
موصوف صفت
الحجــر الاسـود = مركب وصفی

 2-ضمير:

ضمير به دو شكل به كار مي رود:

1-ضمير منفصل      2- ضمير متصل.

1- ضمير منفصل: اين ضمير خود نيز به دو شكل تقسيم مي شود:

الف) ضمير منفصل رفعي (مرفوع): ضميرهايي هستند كه در اول جمله قرار مي گيرند و مبتداي جمله مي باشند و چون مبتدا مرفوع است به اين ضميرها نيز رفعي (مرفوع) گفته مي شوند.

ضمير منفصل رفعي عبارتنداز:
غائب : هو- هما- هم   =    هي- هما -هن
مخاطب: انت- انتما انتم=    انت انتما- انتن
متكلم:   انا -نحن

نكته : هرگاه مبتدا و خبر معرفه باشند معمولا بين آنها ضمير منفصلي قرار مي گيرد كه به آن ضمير فصل يا عماد گفته مي شود و محلي از اعراب ندارد .

 مانند : الله هــو السميع   -    اولئك هــم ا لمفلحون
ب) ضمير منفصل نصبي (منصوب): ضميرهايي هستند كه در جمله مفعول به مي باشند و چون مفعول به منصوب است به اين ضميرها نيز نصبي يا منصوب گفته مي شود و عبارتند از :

غائب :     اياه اياهما اياهم = اياها اياهما اياهم

مخاطب:  اياك- اياكما اياكم = اياك- اياكما - اياكن

متكلم:     اياي - ايانا

 

2- ضمير متصل: ضميرهاي متصل نيز به دو شكل به كار مي روند:
الف) ضمير متصل رفعي (مرفوع): ضميرهايي هستند كه فقط به فعل اضافه مي شوند و جزء فعل مي باشند و نشان دهنده ي صيغه ي فعل هستند كه به آنها ضمير متصل فاعلي يا بارز يا متصل رفعي گفته مي شود.و عبارتنداز:
فعل ماضي    ا- و- ن- ت تما- تم ت تن - ت تا

مثال:     ذهبا ذهبــوا- ذهبن- ذهبت- ذهبتما- ذهبتم- ذهبت- ذهبتما- ذهبتن              
ذهبت- ذهبنا

 

 

فعل مضارع و امر:      ا- و ن- ي

 

مثال:   يذهبان يذهبـــون     تذهبانتذهبون  تذ هبيـن - تذهبن    
مثال : إذهبــا ـ إذهبــوا ـ إذهبــی ـ إ ذهبــن= امر

نكته 1- «نون» در صيغه هاي مثني و جمع مذكرو مفرد مؤنث مخاطب علامت مرفوع بودن فعل مضارع مي باشد و ضمير بشمار نمي رود .

ب) ضمير متصل نصبي و جرّي كه عبارتند از :
غائب :      ه- هما- هم-= ها هما- هن
مخاطب:   ك- كما كم-= ك كما- كن

متكلم:      ي- نا

 

نكته 1- هر گاه اين ضميرها به آخر فعل و حروف مشبهه بالفعل اضافه شوند ضمير متصل نصبي هستند اگر به فعل اضافه شوندمفعولً‌ به و محلاً منصوب هستند واگر به حروف مشبهه اضافه شوند اسم حروف مشبهه و محلا منصوب مي باشند .
مثال: اَعْرفِــک  -    شاهد نا
فعل مفعولاً به و محلاً منصوب (ضمير متصل نصبي)

نكته 2- هر گاه اين ضميرها به آخر اسم و يا حرف جر اضافه شوند ضمير متصل جرّي مي باشند. اگر به اسم اضافه شوند مضاف اليه و اگر به حرف جر اضافه شوند محلاً مجرور به حرف جر مي باشند.
حروف جر: في- من الي- علي بــ - لـِ عن ك حتّــي حاشا كلا - واو قسـم .........
واو قسم مثل:   و العصر - و التين و الزيتون



3  -اسم اشاره: به دو شكل به كار مي رود.
الف) اسم اشاره به دور:

مبني  : مفردمذكر   ذلك      مفرد مونث - تلك      آن
معرب: مثني مذكر     ذانك-ذينك   مثني مونث     تانك-تينك      آند و
مبني :جمع    اولئك اولئك آنان-آنها ) براي مذكر ومونث بكار مي رود (



ب) اسم اشار ه به نزديك:

مبني: مفردمذكر  هذا   مفرد مونث    هذه      اين
معرب: منثي مذكر    هذان- هذين     مثني مونث      هاتان- هاتين    ايند و
مبني: جمع     هولاء هولاء       اينان- اينها    (براي مذكر و مونث بكار ميرود)

نكته 1- اسمهاي اشاره هولاء و اولئك فقط براي جمعهاي عاقل (انسانها) به كار برده مي شوند و براي جمعهاي غير عاقل) غير انسانها) از هذه و تلك استفاده مي شود.  

 

(براي جمعهاي غير عاقل يا غير انسانها از قواعد مفرد و مونث استفاده مي شود يعني، ضمير، فعل، اسم اشاره. ، اسم موصول، مفرد و مونث به كار برده مي شود.) مثال:
      هولاء  تلاميذ     هولاء معلمون    هولاء  معلمات(جمع عاقل، انسان ها)

      اولئك   تلاميذ اولئك  معلمون اولئك معلمات ( جمع عاقل انسان ها)

هذه مجلات -  تلك شجرات - 

 

نكته 2 اسم ال  دار بعد از اسم اشاره اگر جامد باشد عطف بيان و اگر مشتق باشد صفت مفرد مي باشد
هولاء ا لتلاميذ (عطف بيان )     هولاء ا لمعلمون (صفت مفرد(

4 - موصول: به دو شكل به كار مي رود:

الف) اسم موصول خاص كه عبارتند از:

مبني:  مفرد مذكر ا لذي -  مفرد مونث   ا لتي -     كسي كه
معرب:  مثني مذكر الذان- الذين مثني مونث  التان التين      كساني كه
مبني : جمع مذكر الذين-  جمع مونث  الّاتي -       كساني كه
ب) اسم موصول عام (مشترك) : براي عاقل(انسانها)، (مــن)   كسي كه، آنكه
براي غير عاقل (غير انسان)، (ما )    چيزي كه، آنچه
نكته ا- به جمله اي كه بعد از اسم موصول قرار مي گيرد، جمله ي صله (صله ي موصول) گفته مي شود.
در جمله صله ضمير ي بكار برده مي شود كه به اسم موصول برمي گردد و به آن ضمير عائد گفته مي شود .

 مانند:   الله هو ا لــذي   ارسـل رسوله با لهدي                 

                         موصول            صله                     

نكته 2= اسم موصول بعد از اسم ال دار اگر به معني ( كه ) باشد صفت مفرد مي باشد .
هذا هـو الظبــي الــذي فتشت عنـه طـول النهـار .

5- معرفه به الـ (ذواللام): هر گاه نكره اي با «ال» به كار برده شود به معرفه تبديل مي شود كه به آن معرفه به ال (ذواللام) گفته مي شود و هيچگاه تنوين نمي گيرند.

 مثال: ال+ كتاب‌ = الكتاب الرجل ، الشجره و يعني اگر ال را برداريم نكره مي شود.

6 -معرفه به اضافه: هر گاه اسم نكره اي به اسم معرفه اي اضافه شود اسم نكره به معرفه تبديل مي شود كه به آن معرفه به اضافه گفته مي شود

 . مثال          :كتاب + التلميذ  =   كتــاب التلميــــذ
                         معرفه به اضافه    معرفه به ال       مضاف   و      مضاف اليه

نكته ا: معرفه به اضافه يا مضاف ، هيچگاه ال- تنوين- نون مثني و نون جمع مذكر سالم نمي گيرد.

 مثال   :اخوانِ + كم =    اخـواكـم
             اخوينِ‌ + كم =   اخويـكم
              معلمون + المدرسه =   معلمـو المدرسه
 معرفه به اضافه +    معرفه به ال          مضاف و مضاف اليه
 
مضـاف در معرفه و نکــره بودن از مضـاف اليــه پيــروی دارد به اين صورت که اگـر مضاف اليـه معـرفه باشد مضاف هم معـرفه و اکـر مضاف اليـه نکــره باشــد مضاف هــم نکــره می باشد 
کتاب معلــم          کتاب ا لمعلــــم